Bala Bimbambum in the Land of Bugistan
This article is available in English and Armenian.
This article is done as a collaboration with Entanik, a global organization dedicated to uplifting and showcasing people in queer Armenian, SWANA, and allied communities.
Join us on a journey to explore a mythical, magical place. Performance artist Babken Sakanyan has created fascinating drag creatures and a world called Bugistan, with it’s own language of Bugilish.
Kristin Anahit Cass: Before we take off for Bugistan, can you share a bit about your background?
Babken: I was born in Yerevan, and also lived in Spain and Italy with my family. Three years ago I moved by myself to Berlin. In Berlin I found more freedom and started exploring drag. Living with my family it was hard to be free. There were (Armenian) cultural differences. In Berlin things just exploded! I started exploring my gender, doing drag and then through that I found the character that I embody in my performances. I’m always doing different things like photography, drag, graphic design.
KAC: I know you’re an interdisciplinary artist. What’s your creative background?
B: I studied product design, then moved on to graphic design. I’ve studied dance and theater as well. I get inspiration from a lot of different places, I never stop. Meeting other people doing drag really helped and inspired me. When I lived with my family, I was very closed. I couldn’t show anything of myself, not even a hairstyle, or they would go crazy. So with this drag character I created a whole world with no limits. Going to parties here I was able to dance, to connect with people, to be free.
KAC: What’s important to you as an artist and creative?
B: What’s most important to me is to inspire people, people who like me have been with their families or in a place where they couldn’t express themselves. They couldn’t even imagine that it’s possible, or that it’s compatible to be Armenian, non binary, queer and do drag. That’s my goal, to help people see that it is possible that you can be yourself no matter your background, and to be a visual inspiration for them.
KAC: What’s your experience of being queer and Armenian?
B: It was a journey for me. I didn’t think that it was possible because family in Armenia is a very solid thing, you don’t really imagine that you can be so disconnected from it. But at some point, I had to take this step. And now it feels right. I’m still in contact with my family. They don’t know everything, but slowly with baby steps, they’re starting to get it. When I was living in Spain I was not so much in contact with the rest of the Armenian community. But here for I found queer Armenian friends and discoved different organizations which makes me so happy. Since I discovered that there’s other queer Armenians, that’s when I started to feel that I can do it as well.
KAC: We’re really excited about your performance for our Endless Pride event. Can you talk about the ideas behind your performance and about Bugistan?
B: Bugistan is the world Bala Bimbambum comes from. It’s a very strange place where anything can happen. It’s very far, a totally different universe. It’s open, without boundaries. Bugistan has its own language, Bugilish. It’s inspired by my childhood where my sister and I created funny languages. Bala Bimbambum is a childlike character. As queer people, we always connect a lot with our childhoods. And the performance came together with a song of Bala Bimbambum that I did with a friend who’s a producer. We were trying out things with some other videos that I did talking in the language of Bala Bimbambum, Bugilish, and we came up with this song. With this performance I wanted to introduce Bugistan, and how it’s connected with Armenia. Before this performance I was working with Bala Bimbambum and Bugistan, but didn’t say publicly that I’m Armenian. I was afraid of all the responses and my family’s reaction. This year I started to be more open about myself. It was important to connect that the drag is also me, because people didn’t recognize me out of the makeup, since I was always going out with the face of Bala Bimbambum. This performance connects those parts of me together, making a bond. At the same time with the message of the Armenian song about Artsakh, saying how hurtful it was for all of us (during the war). And it was to connect these two worlds together, these worlds that are both part of me.
KAC: Can you talk a bit more about the connection between Bugistan and Armenia?
B: The connection is through me. I create a lot of creatures from Bugistan, and in this performance, Bobo, the blue creature, is suffering. Bala Bimbambum is trying to wake Bobo up. For me this is like the situation in Armenia. Bugistan is something abstract and not so conceptualized, it’s very open. It’s an outlet for me to be able to do whatever I want, to be free.
KAC: Who’s the character that looks like a panda?
B: That’s Blonchik. I actually created this character for this performance. Now it’s sitting in my room. I like to reuse materials when I create these creatures. I always take things that I already have and start to build something and just have fun. Since I work a lot in the daytime, I don’t have as much time to dedicate to drag. For me drag is a place to have fun and just enjoy myself and be creative. So, Blonchik, the panda creature, is its own thing. With the creatures I create, what they do is what they are.
KAC: What are your favorite performances that you’ve done?
B: My first performance where I’m getting born from a huge vulva was just such a beautiful moment for me to start with. The situation (for drag) was very open and nice, and I really wanted to perform. It was pretty easy to get an opportunity because there were so many open stages. Drag is very much about community and connecting with each other. It doesn’t matter if it’s not super aesthetic and beautiful. It matters much more that it’s connecting and exciting people, and creating joy.
KAC: Your performances have a surreal, or fantastical, or sometimes even a nightmarish quality. You create whole worlds that I could just step into. Where does that come from?
B: Aesthetically, I really like creepy cute stuff. There’s this whole language that I created that’s clownlike and childish, but at the same time little children can act creepy as well. It just depends on the moment and I use whatever I have around and make something out of it. I really like that, it’s just so fun! I have some skills with photography and video as well and I put them together and it slowly creates itself. And then there’s this whole world.
KAC: What’s ahead for you?
B: Right now I’m doing several performances here in Berlin. I’m planning to start working more in drag. Now I have my office job which is taking so much time and it’s not really fulfilling. I’m trying to work on being a full time drag performer.
In Berlin, I’m pretty privileged because there are so many different opportunities now, with a lot of shows starting again. I also have some contacts and could host my own show in a bar. I was also thinking about hosting a SWANA show. It would be mostly about either non binary drag, non binary drag and drag creatures, or SWANA queer performers.
I’d also like to help first time performers to do their first performance. I have some friends who are doing this for drag kings, a workshop first and then there’s a stage for them. And maybe doing the same thing for creatures would be very cute.
I’m also part of this collective called Venus Boys, which is a collective of drag performers who are AFAB, trans or non binary and are mostly drag kings, but there’s also creatures. We made a very big impact here in the drag scene in Berlin and now, drag kings are much more visible and getting more gigs. The performance I shared was part of a performance by Venus Boys in a famous club, Wilde Renate.
KAC: Is there any message you’d like to share with our community?
B: The most important thing is to support each other. To connect and get out of our bubbles if we’re in one. Get to know the people who are most out of this bubble and don’t have any kind of queer contact around them. Ask and respect each other’s pronouns. We can create our own universe, and we deserve to be free. Even if it’s in our own minds, we can start there and then we’ll make it happen.
Բալա Բիմբամբումը Բուգիստան աշխարհում
Այս հոդվածը ստեղծվել է համագործակցությամբ «Ընտանիք» (Entanik) համաշխարհային կազմակերպության, որի նպատակը քվիր հայ, SWANA և դաշնակից համայնքներում մարդկանց ոգեշնչելն ու տեսանելի դարձնելն է։
Միացի՛ր մեզ՝ բացահայտելու առասպելական, մոգական մի վայր։ Կատարողական արվեստի վարպետ Բաբկեն Սաքանյանը հրաշալի դրեգ արարածներ է ստեղծել և Բուգիստան կոչվող աշխարհը, որն ունի սեփական լեզուն՝ բուգիլերենը։
Քրիստին Անահիտ Կասս. Մինչ կմեկնենք Բուգիստան, մի փոքր կպատմե՞ս քո մասին։
Բաբկեն․ Ծնվել եմ Երևանում, ընտանիքիս հետ ապրել եմ նաև Իսպանիայում և Իտալիայում։ Երեք տարի առաջ տեղափոխվեցի Բեռլին։ Բեռլինում ավելի շատ ազատություն գտա ու սկսեցի ուսումնասիրել դրեգը։ Ընտանիքիս հետ ապրելով՝ դժվար էր ազատ լինել։ Մշակութային (հայկական) տարբերություններ կային։ Իսկ Բեռլինում ամեն ինչ պարզապես պայթե՛ց։ Ես սկսեցի ուսումնասիրել իմ գենդերը, դրեգով զբաղվել և այդ միջոցով գտա այն կերպարին, որին մարմնավորում եմ ներկայացումներիս ժամանակ։ Միշտ տարբեր բաներ եմ անում՝ լուսանկարչություն, դրեգ, գրաֆիկ դիզայն։
ՔԱԿ․ Ես գիտեմ, որ միջդիսցիպլինար հարթություններում ես ստեղծագործում։ Իսկ կրթությու՞նդ։
Բ․ Սովորել եմ արտադրական դիզայն, հետո անցել գրաֆիկ դիզայնի։ Նաև պար ու թատերարվեստ եմ սովորել։ Ես ներշնչանք եմ ստանում շատ տարբեր տեղերից, երբեք կանգ չեմ առնում։ Դրեգով զբաղվող այլ մարդկանց հանդիպելն իսկապես օգնել ու ներշնչել է ինձ։ Երբ ընտանիքիս հետ էի ապրում, շատ փակ էի։ Ես իրապես «իմ» ոչինչ չէի կարող ցույց տալ, նույնիսկ՝ սանրվածք, այլապես կխելագարվեին։ Իսկ դրեգ կերպարով ստեղծեցի մի ողջ աշխարհ՝ առանց սահմանների։ Այստեղ երեկույթներին կարողացա պարել, կապ հաստատել մարդկանց հետ, ազատ լինել։
ՔԱԿ․ Ի՞նչ է քեզ համար կարևոր որպես նկարիչ և ստեղծագործող։
Բ․ Ինձ համար կարևոր է մարդկանց ոգեշնչելը, մարդկանց, որոնք ինձ պես եղել են իրենց ընտանիքներում կամ այլ վայրերում, որտեղ չեն կարողացել ազատորեն ինքնարտահայտվել։ Նրանք անգամ չէին էլ պատկերացնի, որ դա հնարավոր է, կամ, որ հային «վայել» է լինել ոչ բինար, քվիր ու զբաղվել դրեգով։ Իմ նպատակն է օգնել մարդկանց տեսնել, որ անկախ արմատներից՝ հնարավո՛ր է լինել այն, ինչ իրականում կա՛ս, մարմնավորված ներշնչանք լինել նրանց համար։
ՔԱԿ․ Ինչպիսի՞ն է քվիր և հայ լինելու քո փորձառությունը։
Բ․ Ինձ համար դա ճանապարհ էր։ Չէի կարծում, որ դա հնարավոր է, որովհետև ընտանիքը Հայաստանում շատ ամուր հասկացություն է, իրականում՝ չես պատկերացնում, որ կարող ես նրանցից այդքան անջատ լինել։ Բայց ինչ-որ մի պահի ստիպված էի անել այդ քայլը։ Եւ հիմա ինձ ճիշտ տեղում եմ զգում։ Ես ընտանիքիս հետ կապ պահպանում եմ։ Նրանք ամեն ինչ չէ, որ գիտեն, բայց դանդաղ, փոքր քայլերով սկսում են հասկանալ։ Երբ Իսպանիայում էի ապրում, շատ չէի շփվում հայ համայնքի հետ։ Սակայն այստեղ այնքան ուրախ էի գտնել քվիր հայ ընկերներ և հայտնաբերել տարբեր կազմակերպություններ։Այն պահից, երբ հայտնաբերեցի, որ կան այլ քվիր հայեր, սկսեցի զգալ, որ ինձ մոտ էլ ամեն ինչ կստացվի։
ՔԱԿ․ Մենք իսկապես ոգևորված ենք մեր «Անվերջանալի հպարտության» (Endless Pride) միջոցառման շրջանակում քո կատարումով։ Կխոսե՞ս մի փոքր փերֆորմանսի գաղափարի և Բուգիստանի մասին։
Բ․ Բուգիստանն այն աշխարհն է, որտեղ ծնվել է Բալա Բիմբամբումը։ Սա շատ տարօրինակ տեղ է, որտեղ կարող է ինչ ասես տեղի ունենալ։ Շատ հեռու, բոլորովին տարբերվող տիեզերք է։ Այն բաց է, առանց սահմանների։ Բուգիստանն իր լեզուն ունի՝ բուգիլերենը։ Այս աշխարհը ստեղծելու ներշնչանքը մանկությունիցս է գալիս, երբ քույրս ու ես զվարճալի լեզուներ էինք հորինում։ Բալա Բիմբամբումը երեխայանման կերպար է։ Որպես քվիր մարդիկ՝ մենք մեր մանկության հետ շատ բան ենք կապում։ Իսկ փերֆորմանսը ծնվեց Բալա Բիմբամբում երգին զուգահեռ, որը պրոդյուսեր ընկերոջս հետ ենք գրել: Ինչ-որ բաներ էինք փորձում այլ տեսանյութերով, որոնցում ես խոսում էի Բալա Բիմբամբումի բուգիլերեն լեզվով, և ծնվեց այս երգը։ Այս փերֆորմանսով ցանկացել եմ ներկայացնել Բուգիստանը, և թե ինչպես է այն կապված Հայաստանի հետ։ Մինչև այս ներկայացումը Բալա Բիմբամբումի և Բուգիստանի հետ աշխատելիս հրապարակավ չէի ասել, որ հայ եմ։ Վախենում էի հանրության և ծնողներիս արձագանքից։ Այս տարի սկսեցի ավելի բաց լինել ինքս ինձ հետ։ Կարևոր էր ցույց տալ կապը, որ դրեգը նաև ես եմ, որովհետև մարդիկ ինձ չէին ճանաչում առանց դիմահարդարման, քանի որ միշտ ներկայանում էի Բալա Բիմբամբումի դեմքով։ Այս ներկայացումը կապում է իմ այդ մասերը՝ հանգույց ստեղծելով։ Միևնույն ժամանակ՝ Արցախի մասին հայկական երգի ուղերձով, ասելով, թե որքան ցավոտ էր պատերազմը բոլորիս համար (պատերազմի ընթացքում)։ Փերֆորմանսն այս երկու աշխարհները կապելու համար էր, այս աշխարհները, որոնք երկուսն էլ իմ մասն են։
ՔԱԿ․ Կարո՞ղ ես մի փոքր ավելի խոսել Բուգիստանի և Հայաստանի միջև կապից։
Բ․ Կապն իմ միջոցով է։ Ես Բուգիստանում շատ արարածներ եմ ստեղծում, և այս ներկայացման մեջ Բոբոն՝ կապույտ արարածը, տառապում է։ Սա ինձ համար նման է Հայաստանի իրավիճակին։ Բուգիստանն աբստրակտ մի բան է, և ոչ այնքան կոնցեպտուալացված․ այն շատ բաց է։ Այն ելք է ինձ համար, որպեսզի կարողանամ անել այն, ինչ ուզում եմ, ազատ լինել։
ՔԱԿ․ Ո՞վ է պանդայի նման կերպարը։
Բ․ Բլոնչիկն է։ Իրականում այս կերպարին ստեղծել եմ հենց այս ներկայացման համար։ Հիմա նա նստած է իմ սենյակում։ Այս արարածներին ստեղծելիս սիրում եմ վերօգտագործել նյութերը։ Միշտ վերցնում եմ իրեր, որ արդեն ունեմ և սկսում եմ ինչ-որ բան պատրաստել ու պարզապես վայելել։ Քանի որ շատ եմ ցերեկներն աշխատում, դրեգին հատկացնելու այդքան ժամանակ չի մնում։ Դրեգն ինձ համար մի հարթություն է, որտեղ զվարճանում եմ, վայելում եմ և ստեղծարար եմ։ Ուրեմն, Բլոնչիկը՝ պանդայի նման արարածը, ինքն իրենով է։ Այն, ինչ անում են իմ ստեղծած արարածները, այն է, ինչ նրանք կան։
ՔԱԿ․ Ներկայացումներիցդ ամենասիրելին ո՞րն է։
Բ․ Առաջին փերֆորմանսս, երբ ես ծնվում եմ հսկայական ամոթույքից, ինձ համար այնքան գեղեցիկ պահ էր՝ որպես սկիզբ։ Պայմանները (դրեգի համար) շատ բաց էին ու հաճելի, և ես իսկապես ուզում էի խաղալ։ Բավական հեշտ էր այդ հնարավորությունը ստանալ, քանի որ այնքան շատ բաց բեմեր կային։ Դրեգը շատ կարևոր է համայնքի և միմյանց հետ կապ հաստատելու համար։ Հոգ չէ, եթե այն գերէսթետիկ կամ գեղեցիկ չէ։ Շատ ավելի կարևոր է, որ այն կապում և հուզում է մարդկանց, ուրախություն պատճառում։
ՔԱԿ․ Քո ներկայացումները սյուրռեալ կամ ֆանտաստիկ, երբեմն նույնիսկ մղձավանջային հատկանիշներ ունեն։ Դու ստեղծում ես ամբողջ աշխարհներ, որտեղ ես ուղղակի կարող եմ մուտք գործել։ Որտեղի՞ց է սա գալիս։
Բ․ Գեղագիտական տեսանյունից ինձ իսկապես դուր են գալիս վախենալի համովիկ բաներ։ Կա այս ամբողջ լեզուն, որը ես հորինել եմ, որը ծաղրածուի խոսք է հիշեցնում և մանկական է, բայց, միևնույն ժամանակ, չէ՞ որ երեխաները նույնպես կարող են վախեցնող լինել։ Սա կախված է միայն տվյալ պահից, և ես օգտագործում եմ այն, ինչ կա ձեռքի տակ ու ինչ-որ բան ստանում դրանից։ Ինձ դա իսկապես դուր է գալիս, այնքա՜ն հավես է։ Ես նաև լուսա-/տեսանկարչության որոշակի հմտություններ ունեմ․ այդ ամենը միավորում եմ, մնացածն ինքն իրեն է տեղի ունենում։ Արդյունքում հայտնվում է այս ամբողջ աշխարհը։
ՔԱԿ․ Ի՞նչ է սպասվում առջևում։
Բ․ Հենց հիմա այստեղ՝ Բեռլինում մի քանի ներկայացում ունեմ։ Նախատեսում եմ ավելի շատ ժամանակ նվիրել դրեգին։ Հիմա գրասենյակային աշխատանք ունեմ, որը շատ ժամանակատար է և հոգեկան բավարարվածություն չի պատճառում։ Փորձում եմ աշխատել ամբողջ ժամանակս դրեգին տրամադրելու ուղղությամբ։ Բեռլինում ես բավականին արտոնյալ կարգավիճակում եմ, որովհետև հիմա այնքան տարբեր հնարավորություններ կան, շատ շոուներ վերսկսվում են։ Նաև որոշ կապեր ունեմ, և կարող եմ որևէ բարում իմ սեփական ծրագրով հանդես գալ։ Մտածում էի նաև SWANA շոու կազմակերպելու մասին։ Սա մեծ մասամբ կլիներ կամ ոչ բինար դրեգի, դրեգ արարածների կամ SWANA-ի քվիր կատարողների մասին։
Ես նաև կուզենային առաջին անգամ բեմ դուրս եկող կատարողներին օգնել պատրաստվել իրենց առաջին ներկայացմանը։ Մի քանի ընկեր ունեմ, որոնք անում են սա դրեգ-քինգերի համար, սկզբում՝ աշխատարան, իսկ հետո նրանց համար բեմ կա։ Ու երևի նույն բանն արարածների համար անելը շատ հավես կլինի: Ես նաև Venus Boys կոչվող խմբի մաս եմ, որը կազմված է աֆաբ, տրանս կամ ոչ բինար դրեգ կատարողներից, որոնք հիմնականում դրեգ-քինգեր են, բայց կան նաև արարածներ։ Մենք շատ մեծ ազդեցություն ունեցանք Բեռլինի դրեգ-բեմի վրա, և հիմա դրեգ-քինգերն ավելի տեսանելի են և ներկայացումների ավելի շատ հրավերներ են ստանում։ Այս կատարումը, որ խաղացի, մի մաս էր հայտնի Wilde Renate ակումբում Venus Boys-ի ելույթի։
ՔԱԿ․ Կա՞ որևէ ուղերձ, որով կցանկանայիր դիմել մեր համայնքին։
Բ․ Ամենակարևոր բանը միմյանց սատարելն է։ Կապ հաստատել, դուրս գալ մեր պղպջակից, եթե դրա մեջ ենք։ Ճանաչել մարդկանց, որոնք մեծ մասամբ այս պղպջակից դուրս են և չունեն որևէ քվիր ծանոթ իրենց շրջապատում։ Հարցնենք և հարգենք միմյանց դերանունները։ Մենք կարող ենք ստեղծել մեր սեփական տիեզերքը, և մենք արժանի ենք ազատ լինել։ Եթե նույնիսկ դա միայն մեր գլխում գոյություն ունի, կարող ենք սկսել այդտեղից ու հետո կյանքի կոչել։
1Հարավարևմտյան Ասիա և Հյուսիսային Աֆրիկա
2Արվեստի տեսակ, որում արտիստը ներկայանում է իր գենդերային ինքնությունն (սովորաբար հակառակ սեռի) ընդգծող հանդերձանքով և դիմահարդարմամբ
3AFAB – assigned female at birth; անձ, ում ծննդյան պահին վերագրվում է իգական սեռ
